Post Format

REGIE! İNHİSARLAR! TEKEL!

Osmanlı Hükümeti, Fransa ve İngiltere arasında imzalanan Ticaret Anlaşması ile tütün ithali yasaklanarak, tütün için ilk defa 1862 yılında İnhisar (Tekel) kuruldu. 1879’da çıkarılan “Rusumu Sitte” Kararnamesi ile tuz, tütün ve alkollü içkilerin inhisarı gelirleri yabancı bankerlere, 1883’de ise “Duyunu Umumiye”ye bırakıldı. Daha sonra Tütün İnhisarı İşletilmesi imtiyazı “Memaliki Osmaniye Duhanları Müşterek Menfaa REJİ Şirketi”ne devredildi. Tekel Genel Müdürlüğü’nün Cumhuriyet sonrası yapısının temeli; tütün, alkollü içkiler, tuz, barut ve patlayıcı maddelerle ilgili “inhisar = tekel” hizmetlerini yürütme görevi ile 1932 yılında kurulan İnhisarlar Umum Müdürlüğü’nün oluşumuyla atıldı.

Tütün, alkollü içkiler ve tuz 1932; barut ve patlayıcı maddeler 1934; bira 1939; çay ve kahve 1942; kibrit 1946 yılında devlet tekeli altına alındı. Kahve 1946; kibrit 1952; barut, patlayıcı maddeler ve bira 1955 ve tütün 1986 yılında “Tekel” kapsamı dışına çıkarıldı.

Bu yapı, 1941 yılından 1983 yılına kadar çeşitli değişimlere uğrayarak, 233 sayılı kanun hükmünde kararname ile kamu iktisadi kuruluşu haline getirildi. Bu süreçte ayrıca Afyon Alkoloidleri hizmetini yürütme görevi de verildi.

Şirket 11 mart 1987 tarihinde Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz  ve Alkol işletmeleri genel müdürlüğü adını aldı (TEKEL)

Fransızlar, 1884 yılında, İstanbul Cibali’de ve İzmir’de iki tütün fabrikası kurdu. 1885 yılında Adana’da, 1887 yılında Samsun’da iki fabrika daha kuruldu. Cumhuriyet sonrası ilk sigara fabrikası olan Malatya sigara fabrikası 1939 yılında, Bitlis sigara fabrikası 1940 yılında üretime başladı. Büyük ölçekli ilk sigara fabrikası ise 1969 yılında üretime geçen İstanbul Maltepe sigara fabrikasıdır.